DOLAR 32,9941 -0.26%
EURO 35,9435 -0.61%
ALTIN 2.544,79-2,15
BITCOIN 21984684.4616%
İstanbul
29°

AÇIK

SABAHA KALAN SÜRE

İklim değişikliği ve insanoğlu endemik türleri yok olmaya sürüklüyor

İklim değişikliği ve insanoğlu endemik türleri yok olmaya sürüklüyor

ABONE OL
27 Mart 2024 12:38
İklim değişikliği ve insanoğlu endemik türleri yok olmaya sürüklüyor
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Ege Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Kısmı Botanik Anabilim Kolu Lideri Prof. Dr. Hatice Demiray, endemik bitkiler ve iklim krizinin endemik bitkilere tesiri hakkında bilgi verdi.  Prof. Dr. Demiray, “Nadir ve endemik çeşitlerin yaşama ortamları insan etkinlikleriyle bozulursa ya da bu ortamlar modüllere bölünürse, evvel bu tiplerin dağılış alanları ve popülasyon büyüklükleri azalmakta, sonra da bu tipler, öbür çeşitlere kıyasla yok oluşa gerçek daha süratli gitmektedir” dedi.

         Prof. Dr. Hatice Demiray, “Endemik bitkiler, dünyanın hiçbir yerinde yetişebilme ihtimali bulunmayan, sadece kendi yöresine mahsus olan tiplerdir. Endemizmin pek çok sebebi vardır. Bunlardan birisi mutasyondur. Mutasyon; ortam kurallarının tesiriyle canlıların genlerinde meydana gelen kalıtsal değişikliklere denir. Etraf koşullarının değişikliği kromozom ve genlerde birtakım değişikliklere sebep olur. Bu durum eşeysel hücrelere geçer ve oradan da yeni oluşacak döllerde bu değişiklik kendini gösterir. Bu değişken kromozomlar oğul fertlerin genotip ve fenotipini değiştirerek ana ve babaya benzemeyen farklı döllerin oluşmasına sebep olurlar. Genetik Rekombinasyon ise Homolog Kromozomlar üzerinde bulunan Alellerin- Kromatit modülü değiştirmesi sonucunda temel hücreye nazaran farklı yeni kombinasyon yapmaları olayıdır. Bu olay Crossing-Over denen homolog kromozomların kesim değişmeleri sonucu ortaya çıkar. Bu olay esnasında kromozomların farklı kesimleri bir ortaya gelip ana babadan farklı tipler meydana getirebilirler. Doğal seleksiyon ise, doğal olarak sağlam ve kuvvetli fertlerin yaşayıp, zayıf fertlerin elimine olması demektir. Belli bölgelerde meydana gelen lokal ekolojik koşullardaki değişikliklere lakin o koşullara dayanabilen kuvvetli fertler hayatlarını sürdürebilirler. İşte doğal seleksiyon ile bu biçimde endemik tipler ortaya çıkabilir. Lakin bu endemik cinsler jeolojik vakitlerden beri orada bulunup değişen kurallara karşın yaşayabiliyorsa bunlar Paleo-Endemik, kaideler değiştikten sonra o yöreye gelip yerleşmiş ise bunlar Neo –Endemik bitkilerdir” dedi.

         “İzolasyon da bir endemizm sebebidir”

Herhangi bir doğal kural ile etrafı sonlandırılmış bölgelere izole edilmiş yerler dendiğini vurgulayan Prof. Dr. Demiray, “Etrafı ovalar ile çevrili yüksek dağlar, okyanuslar ortasındaki kimi adalar doğal olarak izole edilmiş bölgelere örnektirler. İşte bu üzere alanlarda yetişen birtakım bitkiler doğal kuralların engellenmesi ile yayılış alanlarını genişletemezler ve yaşadıkları bölge için endemik bitki olarak kalırlar. Birbirinden bir ova ile ayrılan, izole olmuş ve zıt ekolojilerin görüldüğü orta yükseklikteki yahut yüksek dağlar endemiklerce zengindirler. Bir çöl ortasından yükselen izole dağlar ve doruklar de yüksek endemizmleri ile göze çarparlar. Adalar da izole olmuş alanlar oldukları için endemik cins bakımından zengindirler. Endemiklerin yüzde 21,5’i kireçli kayalar üzerinde bulunmaktadır. Yüzde 5’i volkanik, yüzde 4,75’i de metamorfik kayalar üzerinde bulunur. Kalan kısmın ise kayaya bağlı bir seçiciliği yoktur. Kireçli kayalar üzerinde daha fazla endemiğin bulunuşu, endemiklerin fazla olduğu bölgelerde bu tip kayaların yaygın olmasından kaynaklanmaktadır” dedi.

“İnsan tesiri endemik çeşitleri riske atıyor”

İklim krizinin endemik bitkilere tesirlerine değinen Prof. Dr. Demiray “İklim değişikliği günümüzün en kıymetli çevresel sıkıntılarının başında gelmektedir. Sera gazları, su buharı, karbon dioksit, metan, azot dioksit, hidrofloro karbon ve ozon atmosferde radyasyona neden olarak yeryüzü yüzeyinin ısınmasına yol açmaktadır. İnsanoğlunun faaliyetleri direk olarak ekolojiyi etkileyerek global iklim değişikliğinin artmasına neden olmaktadır. Az ve endemik çeşitlerin birçok; küçük ya da tek bir coğrafik bölgede yetişmek, sadece bir yahut birkaç popülasyona sahip olmak, popülasyonların küçük olması ve çok az genetik çeşitlilik göstermesi, beşerler tarafından çok ölçüde avlanılması ya da hasat edilmesi, popülasyonun gitgide azalan bir eğilim göstermesi, üreme potansiyelinin düşük olması, özelleşmiş ekolojik nişlere muhtaçlık duymaları, kararlı, durağan ve değişime hassas bir etrafta yetişmeleri üzere özellikler endemik bitkilerin yok oluş olayına karşı bilhassa hassas olunmasına yol açar. Az ve endemik çeşitlerin yaşama ortamları insan etkinlikleriyle bozulursa ya da bu ortamlar modüllere bölünürse, evvel bu cinslerin dağılış alanları ve popülasyon büyüklükleri azalmakta, sonra da bu tipler, öbür tiplere kıyasla yok oluşa gerçek daha süratli gitmektedir. Bu durum, endemik cinslerin genetik kaynaklarının korunması çalışmalarında öncelikle ele alınmalı ve dikkatlice izlenip yönetilmelidir” diyerek ikazda bulundu.

Sıcaklık artışının da endemik bitkileri olumsuz etkilediğini lisana getiren  Prof. Dr. Demiray “Artan sıcaklık bilhassa pas funguslarının spor çimlenmesini artırır. Birebir biçimde birtakım yaprak lekesi hastalıklarının artışına neden olduğu rapor edilmiştir. Tahılların pas hastalıklarına hassasiyetleri, sıcaklığa bağlı olarak artar. Sıcaklık, birtakım bakteriyel hastalıkların yerleşimi için hayati rol oynar. Sıcaklığa bağlı olan hastalıkların görülmediği yerlerde bakteriyel enfeksiyonların başladığı görülebilir. Sıcaklık artışıyla, ekstrem yağış ve daha da artan atmosferik nem konsantrasyon kelam konusu olmaktadır. Bu durum bitkilerin daha sistemli ve güçlü gelişmesine neden olsa da uzun periyodlar dayanıklık ve kök hastalıkları başta olmak üzere başka yaprak hastalıklarının artışına neden olur. Yüksek nem birçok yaprak hastalığının ve toprak kökenli fungal patojenlerin gelişimi için uygun şart oluşturur. Bir de hastalık yapan endemik böcekler tornado üzere ekstrem hava şartlarıyla dünyanın öbür yörelerine dağılıp orada da hastalık oluşturuyor” dedi.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP
300x250r
300x250r

Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.